Cafés, tablaos en een theater
Een korte geschiedenis van flamenco in Madrid
Van een krantenbericht in 1847 tot cafés cantantes, het eerste tablao in 1954 en een eigen theater: hoe flamenco de podia van Madrid bereikte.
Reserveer je stoel in Malasaña ↗Eerste vermeldingen in de pers
De Comunidad de Madrid plaatst de eerste documentaire verwijzingen naar flamenco als muziekgenre in de Madrileense pers in het midden van de 19e eeuw. Op 6 juni 1847 gebruikte de krant El Espectador het woord flamenco voor een artiest in een artikel getiteld "Un cantante flamenco". Een eerste verwijzing naar flamencogeschreven verschijnt in La Nación op 18 februari 1853. De kunstvorm kwam uit Andalusië, maar Madrid schreef er al vroeg over.
De cafés cantantes
Naarmate de 19e eeuw vorderde, vond de culturele elite flamenco de theaterpodia onwaardig, en het verhuisde naar de cafés cantantes, waaronder het San Fernando en het Café de Marte. Artiesten werden daar professionals, en de zangeres La Niña de los Peines debuteerde in het Café Brillante. Sevilla had zijn eigen cafécultuur: in 1881 opende Silverio Franconetti daar het eerste flamencocafé. Deze cafés vormden de professionele artiest.
Van café naar tablao
Het eerste tablao in Spanje was Zambra, dat in 1954 in Madrid opende, volgens de Comunidad de Madrid. Een tablao is een plek waar flamencoshows worden opgevoerd, en het woord verwijst ook naar de flamencodansvloer. Andere tablao's volgden, en de Comunidad stelt dat de flamenco van Madrid niet te begrijpen is zonder het Teatro Pavón en Zambra. Ze gaven de stad een vaste, ticketgestuurde manier om de kunstvorm te horen en te zien.
De eigen klank van Madrid
Madrid ontwikkelde een eigen flamencokarakter. De Comunidad de Madrid zegt dat de wijk Caño Roto, in Carabanchel, haar naam gaf aan de Caño Roto-klank, een belangrijke bijdrage aan de geschiedenis van het genre. In de jaren 1980 en 1990 bereikten artiesten als Paco de Lucía, Camarón en Enrique Morente podia die voor flamenco onbekend waren geweest, waaronder het Teatro Real.
Dansacademies en het podium
De tentoonstelling van de Comunidad de Madrid bekeek de tablao's, de cafés cantantes en de historische dansacademies van de stad samen, wat laat zien hoeveel van de flamenco in Madrid zich naast op het podium ook daarbuiten afspeelt. Leraren, studenten en professionals delen dezelfde buurten. Een theater dat ook lesgeeft, zoals Teatro Flamenco Madrid doet, hoort bij die traditie van leren én tonen.
Eerst het woord lezen
Teatro Flamenco Madrid beschrijft zichzelf als het eerste flamencotheater ter wereld, en de toeristische dienst van Madrid herhaalt die beschrijving. Lees het als de eigen beschrijving van de locatie. De Comunidad de Madrid noemt het Teatro Pavón bij de plekken zonder welke de flamenco van Madrid niet te begrijpen is, dus flamenco heeft in de stad al eerder theatervloeren gehad. Wat een toegewijd flamencotheater biedt, is een podium dat het hele jaar rond één kunstvorm is gebouwd.
Erfgoed, in tweevoud
UNESCO plaatste flamenco in 2010 op zijn lijst van het immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid. In 2024 verklaarde de Regeringsraad van de Comunidad de Madrid flamenco in de regio tot een goed van cultureel belang van het immaterieel erfgoed, bij Decreet 10/2024 van 31 januari. Een tentoonstelling in 2024, die liep van 9 februari tot 17 mei, behandelde de geschiedenis van flamenco in Madrid met meer dan 150 stukken, waaronder kleding die toebehoorde aan Camarón, Enrique Morente en Paco de Lucía.
Een theater op zich
Teatro Flamenco Madrid werkt vanuit een gebouw met een eigen theatergeschiedenis. Het Teatro Alfil, aan de Calle del Pez 10, opende in 1948 als Cine Pez en werd in 1971 een klein theater. Zeven jaar lang deelde het flamencotheater het programma, en in september 2024 nam het de volledige controle over de ruimte over. Het noemt zichzelf het eerste flamencotheater ter wereld, een claim die de toeristische dienst van de stad herhaalt. Wat de rangorde ook moge zijn, de kunstvorm die ooit theaterpodia vermeed, heeft er nu een.
Bronnen